Trang chủ / Câu chuyện Nhật Bản / Lịch sử và văn hoá Nhật Bản – Những điểm giống và khác nhau với lịch sử văn hoá Việt Nam (Phần 1)

Lịch sử và văn hoá Nhật Bản – Những điểm giống và khác nhau với lịch sử văn hoá Việt Nam (Phần 1)

Lịch sử và văn hoá Nhật Bản – những điểm giống và khác nhau với lịch sử văn hoá Việt Nam (P.1)
Bài viết của tác giả Mitsuo Sakaba được đăng trên website của Hội nhà văn VN.

Mở đầu

Tình trạng thiếu hiểu biết về lịch sử

Gần đây, tôi có dịp được xem bộ phim “Xích Bích”, một tác phẩm điện ảnh lớn nói về lịch sử Trung Quốc. Tôi nghĩ là các bạn cũng biết về bộ phim này, đây là tác phẩm điện ảnh do đạo diễn điện ảnh nổi tiếng của Trung Quốc dàn dựng cách đây một vài năm, trong khoảng thời gian từ năm ngoái đến năm nay, 2 tập của bộ phim đã được công chiếu rộng rãi. Nội dung phim lấy tích “Tam quốc chí” làm đề tài chính, bộ phim tái hiện trận chiến quyết liệt diễn ra vào năm 208 tính theo dương lịch, tại Xích Bích ở hạ lưu sông Trường Giang, khi đội quân liên hiệp Ngô- Thục ở phía Nam tiến đánh quân Ngụy ở miền Bắc Trung Quốc. Nhân vật chính của phim là Chu Du, tướng quân nhà Ngô, do nam diễn viên Trung Quốc Toni Leon thủ vai. Quả thật không có gì tuyệt vời hơn. Ở Nhật Bản, cũng có rất nhiều fan hâm mộ “Tam quốc chí”, đặc biệt, “Xích Bích” là một trận chiến hết sức nổi tiếng, vì vậy, có vẻ như rất nhiều người Nhật đã đến rạp chiếu phim hoặc thuê băng video về để xem bộ phim này.

van hoa
Các bạn sinh viên thân mến, tại đây ngày hôm nay, nội dung tôi muốn nói chuyện với các bạn không phải là về bộ phim này. Đúng hơn, tôi muốn nói về Việt Nam thời kì này. Tôi có đọc sách lịch sử về Việt Nam và được biết rằng, giữa quân Ngô của Trung Quốc và Việt Nam có xảy ra một trận đại chiến diễn ra cũng vào thời kì nói trên, tức là vào khoảng nửa đầu của thế kỉ thứ 3. Vào thời kì này, Việt Nam chịu sự đô hộ của nhà Hán, song một người phụ nữ Việt Nam đã đứng lên, phản kháng lại ách đô hộ và nổi dậy chống lại nhà Ngô. Người phụ nữ này là Triệu Trinh Nương, vào thời đó còn rất trẻ, chỉ khoảng 20 tuổi. Bố mẹ mất từ khi bà còn bé, song thật may là bà còn có anh trai, anh trai của bà tên là Triệu Quốc Đạt. Chính người anh trai này đã hợp sức cùng bà chiến đấu với đại quân nhà Ngô tại khu vực là tỉnh Thanh Hóa hiện nay. Triệu Trinh Nương là một hình tượng đáng tự hào và được ghi lại vào các sách sử với tư cách là một nhân vật đã dẫn đầu cả đội quân Việt Nam hàng nghìn người. Đội quân của bà đã triển khai những trận đánh kiểu du kích qua hơn nửa năm, và khiến quân Ngô phải đau đầu nghĩ cách đối phó, song cuối cùng, với đội quân thưa thớt, bà cùng anh trai đã hi sinh một cách oanh liệt. Lúc đầu khi biết được câu chuyện này, tôi đã có một ấn tượng thực sự sâu sắc. Tất nhiên, trong lịch sử nghìn năm bị nhà Hán đô hộ của đất nước Việt Nam, cũng có rất nhiều trận chiến diễn ra, trong đó, đặc biệt phải kể đến cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, một câu chuyện hết sức nổi tiếng. Đây cũng là cuộc đấu tranh độc lập chống lại quân đô hộ vương triều nhà Hán bởi hai chị em gái người Việt, vậy mà, không hiểu sao, tôi vẫn thấy xúc động mạnh mẽ hơn trước cách khởi nghĩa, chiến đấu của bà Triệu Trinh Nương. Có thể nói, việc một người được coi là mới chỉ ở độ tuổi 20, một thiếu nữ sinh ra ở vùng quê nông thôn, dám mạo hiểm cả mạng sống của mình đúng như câu chữ ở đây thể hiện, để khởi nghĩa chống lại đại quân của Trung Quốc, không phải là một điều bình thường. Cũng có câu chuyện rất nổi tiếng kể về Jeanne D’arc, một cô gái nông thôn đứng lên chống lại thế lực cai trị của Anh Quốc tại Pháp hồi thế kỉ 15, song quả thực, tôi không khỏi ngạc nhiên vì cách thời điểm này đến tận 1300 năm, ở Việt Nam cũng đã có những câu chuyện lịch sử như vậy.


Như vậy, điều mà tôi muốn nói ở đây là, khi người Nhật quan tâm đến lịch sử của Trung Quốc, chủ yếu chúng tôi chỉ chú ý đến những sự kiện xảy ra trong lãnh thổ Trung Quốc, đặc biệt, đối với “Tam Quốc Chí”, người Nhật mặc dù cảm thấy thán phục trước những chiến thuật hay các trận đánh hào hùng giữa ba nước Ngụy- Ngô- Thục, song hoàn toàn không hề quan tâm xem có những sự kiện gì diễn ra ở phía bên kia của mỗi nước, ví dụ như những sự kiện xảy ra giữa nhà Ngô và Việt Nam. Một khi quan tâm đến những chuyện đã diễn ra trong lịch sử, đây có thể coi là điều tất yếu. Người Việt Nam khi học về mối quan hệ giữa đất nước mình với Trung Quốc, không biết có quan tâm đến các nước có mối quan hệ với Trung Quốc hay không, ví dụ như mối quan hệ giữa Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên hay với Nhật Bản chẳng hạn. Tôi thì cho rằng, có lẽ các bạn Việt nam cũng chưa quan tâm đến những điều như vậy. Vừa xem bộ phim “Xích Bích”, tôi vừa băn khoăn, trăn trở không yên khi nghĩ về vấn đề này.

“Những sự kiện xảy ra ở phía bên kia” trong mối quan hệ Nhật –Việt

Trong buổi nói chuyện ngày hôm nay, tôi muốn giới thiệu đến các bạn hai câu chuyện về “những sự kiện xảy ra ở phía bên kia” trong mối quan hệ Nhật – Việt. Một câu chuyện kể về sự kiện mang tính lịch sử diễn ra vào nửa sau của thế kỉ 13. Thời đó, đất nước Mông Cổ hùng mạnh được hình thành ở đại lục Trung Quốc, bắt đầu tiến hành cuộc xâm lược trên quy mô lớn các nước láng giềng. Nhật Bản cũng trải qua cuộc tấn công xâm lược với quy mô lớn của thủy quân Nguyên Mông vào những năm 1274 và 1281, và gọi tên cuộc xâm lược này là “Cuộc tấn công Nguyên Mông”.Trong lịch sử của Nhật Bản, do đặc điểm địa lý tách biệt giữa đại lục và biển, hiếm khi xảy ra những cuộc xâm lược từ nước ngoài, “Cuộc tấn công Nguyên Mông” này chính là cuộc xâm lược Nhật Bản đầu tiên do thế lực ngoại quốc tiến hành xảy ra trên thực tế. May mắn thay, bão kéo tới, thủy quân của quân đội Nguyên Mông không thể tiếp tục trận đánh, và buộc phải rút lui 2 lần mà không thu được kết quả gì.

Mặt khác, tôi biết rằng Việt Nam đã chịu sự xâm lược của quân Nguyên Mông cũng chính vào thời kì nói trên. Tuy nhiên, cuộc xâm lược Việt nam của quân Nguyên Mông đã bị đẩy lùi bởi sự nhanh trí, giỏi giang của tướng quân nổi tiếng Trần Hưng Đạo. Theo sách sử ghi lại, hồi đó, quân Nguyên có đại quân lên tới 50 vạn binh sĩ, vì thế, tôi đoán chắc hẳn, đối với Việt Nam, đây phải là một trận đánh quyết liệt vì sự tồn vong của đất nước. Bên cạnh đó, điều mà tôi thực sự quan tâm là mối quan hệ tương quan giữa hai sự kiện xảy ra tại Nhật Bản và Việt Nam như tôi vừa nói trên.Theo như những gì tôi được giải thích từ nhà sử học Việt Nam, khi tiến hành xâm lược Việt Nam lần thứ 3 vào năm 1287-1288, quân Nguyên đã phải chịu một cú giáng trả chí mệnh, và điều này cũng chính là nguyên nhân khiến quân Nguyên Mông phải dừng cuộc tấn công lần thứ 3 vào Nhật bản. Chỉ vì chưa từng được dạy về mối quan hệ nhân quả này khi còn ngồi trên ghế nhà trường ở Nhật Bản, tôi thậm chí không biết rằng, vốn dĩ ban đầu, quân Nguyên Mông thử xâm lược Việt Nam, song cả 3 lần tiến đánh đều chuốc lấy thất bại. Mỗi sự kiện riêng lẻ diễn ra tại Việt Nam, đất nước tiếp giáp ở phía Nam với Nhật bản, quốc gia nằm ở biển Đông của Trung Quốc, trên thực tế có mối quan hệ nhân quả như thế nào, là điều mà ta cần phải chờ đợi lời giải đáp từ thành quả nghiên cứu lịch sử sâu hơn nữa, tuy nhiên, quan điểm nhìn nhận mà các nhà sử học Việt Nam chỉ cho tôi thấy, thực sự là một điều mới mẻ đáng ngạc nhiên.

Sự kiện thứ hai tôi muốn nói tới là một sự việc diễn ra khá gần đây, vào khoảng 100 năm về trước, tức là đầu thế kỉ 20. Lúc bấy giờ, Nhật Bản tiến hành một cuộc chiến tranh với quy mô lớn với tên gọi “Chiến Tranh Nhật – Nga”, nhằm chống lại đế quốc Nga. Thời đó, Nhật bản, một đất nước đang trên đà phát triển, đã triển khai một cuộc chiến đầy khó khăn để chống lại cường quốc Nga hùng mạnh, song điều làm nên chiến thắng của Nhật Bản chính là cuộc chiến giữa lực lượng hải quân hai nước, diễn ra tại vùng Biển Nhật Bản. Hải quân Nga được mệnh danh là hạm đội Baltic, thời đó, có thể coi là lực lượng hải quân mạnh nhất thế giới. Trong khi đó, thực lực của hải quân Nhật Bản hầu như không được biết đến, vì thế, rất nhiều chuyên gia trên thế giới đã dự đoán, phía Nga sẽ giành chiến thắng áp đảo. Thế nhưng, trong cuộc chiến trên thực tế, trái với dự tưởng, trận chiến kết thúc với chiến thắng tuyệt đối của hải quân Nhật, hạm đội Baltic của Nga hoàn toàn bị tiêu diệt. Trong nội dung giáo dục về lịch sử ở Nhật Bản, người ta nói nhiều về tài chỉ huy trận đánh xuất chúng của nguyên tướng quân Tougou Heihachirou, tổng tư lệnh của hải quân Nhật bản lúc bấy giờ. Sau chiến tranh, ông được thờ ở đền như một vị thánh có tài điều binh khiển tướng. Khi tôi mới là học sinh phổ thông trung học, tôi đã không khỏi băn khoăn rằng, cho dù tài chỉ huy chiến đấu của ông có xuất chúng đến thế nào đi nữa, không biết, có phải thực sự hải quân Nhật đã thắng tuyệt đối trong trận chiến trước hải quân Nga, đội quân hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ hay không. Cuộc chiến kết thúc với thắng lợi tuyệt đối của hải quân Nhật Bản, là một sự thật mang tính lịch sử, song lý do chiến thắng có phải hoàn toàn là nhờ tài chỉ huy của một vị tổng tư lệnh hay không, còn là một điều mà đâu đó có những chi tiết tôi cảm thấy chưa thực sự tin. Về sau, tôi đã hoàn toàn quên đi câu hỏi này, nhưng khi đến Việt Nam, tôi lại được nghe một người Nhật kể rằng khi hạm đội Baltic kéo quân vào cảng Cam ranh của Việt Nam vào năm 1905, những thành viên tổ chức Việt Nam Duy tân Hội –một tổ chức thân Nhật Bản, đã trà trộn vào đội ngũ thực hiện công tác cung cấp bổ sung nhiên liệu, và nhồi nhét than bùn vào tàu chiến của Nga. Lý do này giải thích cho việc, rất nhiều tàu chiến của hạm đội Baltic đã gặp sự cố về động cơ, sau đó, rơi vào tình trạng không thể điều khiển tàu theo ý muốn trong trận chiến diễn ra trên biển Nhật Bản, và trở thành kẻ thất bại trước quân đội hải quân Nhật. Quả thực, vào thời kì đó, Việt Nam Duy tân Hội do Phan Bội Châu dẫn đầu, đã bắt đầu tiến hành phối hợp với phía Nhật để tạo dựng nên những phong trào nhằm giành lại độc lập cho nước nhà từ tay thực dân Pháp, vì thế cũng không thể phủ nhận khả năng những thành viên của hội, đã tiến hành các việc làm như tôi vừa đề cập ở trên, nhằm gây bất lợi cho phía Nga. Hạm đội Baltic trên đường hướng ra biển Nhật Bản, đã ghé vào cảng Cam ranh để tiếp nhiên liệu, đây là một sự thật lịch sử, song quả thật, khi đó, điều gì đã xảy ra, đến giờ vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp. Giả sử, câu chuyện kể về việc “Các thành viên của Duy tân Hội đã nhồi bùn vào chiến hạm của Nga” là sự thật, tôi nghĩ rằng, chắc hẳn rất nhiều người Nhật sẽ hết sức sửng sốt về điều này. Trong lịch sử, cũng có rất nhiều mối quan hệ nhân quả như vậy, do đó, chúng ta cần phải nhìn nhận với một quan điểm đa chiều. Đặc biệt, chúng ta cũng cần phải chú ý và quan tâm đúng mức đối với cả “những sự kiện xảy ra ở phía bên kia” về mặt địa lý.

Đọc thêm

Người Nhật ứng dụng chủ nghĩa tối giản ra sao trong đời sống?

Từ lâu, người Nhật luôn hướng đến lối sống tối giản. Họ tạo thói quen …

Leave a Reply