Trang chủ / Câu chuyện Nhật Bản / Giáo dục đại học Nhật bản và thế giới với những thách thức mới

Giáo dục đại học Nhật bản và thế giới với những thách thức mới

Ngày 1 tháng 11 năm 2011, Hiệp hội các trường đại học Nhật bản (JAFSA) và Hiệp hội các nhà tư vấn giáo dục Nhật (JAOS) đã gặp nhau tại Tokyo để nhằm lắng nghe tư vấn của các chuyên gia trên thế giới về lĩnh vực giáo dục quốc tế. Với hơn 100 đại diện của các trường đại học của Nhật, Hội nghị đã thảo luận sôi nổi cách thức và phương pháp để thu hút được những học sinh giỏi trên thế giới đến với nền giáo dục của đất nước mặt trời mọc

Sau thảm họa kép vào tháng 3 năm nay, chẳng những nền kinh tế Nhật bản bị ảnh hưởng nghiêm trọng mà các trường đại học của Nhật cũng bị gặp rất nhiều khó khăn. Số lượng sinh viên quốc tế đến Nhật đã giảm hẳn. Mục tiêu thu hút được 300.000 sinh viên quốc tế đến Nhật học tập đã trở nên thách thức hơn.

giao duc

Ngày 1 tháng 11 vừa qua, Hiệp hội các trường đại học Nhật bản (JAFSA) và Hiệp hội các nhà tư vấn giáo dục Nhật (JAOS) đã gặp nhau tại Tokyo để nhằm lắng nghe tư vấn của các chuyên gia trên thế giới về lĩnh vực giáo dục quốc tế. Với hơn 100 đại diện của các trường đại học của Nhật, Hội nghị đã thảo luận sôi nổi cách thức và phương pháp để thu hút được những học sinh giỏi trên thế giới đến với nền giáo dục của đất nước mặt trời mọc.

Vào những ngày này, thủ đô Tokyo tràn ngập ánh nắng. Trên đường phố chính phấp phới cờ Việt nam và Nhật bản nhân chuyến thăm chính thức của Thủ tường Việt nam Nguyễn Tấn Dũng tới Nhật. Ngồi trong khách sạn New Otani nơi đoàn ở, nhìn ra mảnh vườn đẹp nhất ở thủ đô Tokyo, nhìn những đàn cá chép vàng tung tăng bơi lội, những đôi tân hôn mặc trang phục dân tộc đến chụp ảnh trong vườn, những người thợ chụp ảnh tận tụy chọn những cảnh tâm đắc nhất, họ chẳng quản vất vả mang theo những thang, những ống kính tele… để đứng tít từ xa chụp những đôi trai gái đang đứng trên thác nước trong vườn. Mới thấy cuốc sống nơi đây vẫn bình thản trôi như chẳng hề có thảm họa nào xảy ra với mảnh đất này. Mây ở trên trời vẫn trắng muốt, hình đuôi con chim phượng tuyệt đẹp, khiến tôi – một phó nháy ngẫu hứng cũng phải lia máy lên trời để ghi lại những hình ảnh tuyệt đẹp này.

Trước khi sang Nhật dự Hội nghị, với tư cách là khách mời – đại diện cho Hiệp hội tư vấn giáo dục Việt nam – Vieca và đại diện cho Liên đoàn các Hiệp hội tư vấn giáo dục và ngôn ngữ quốc tế (Felca), tối thứ sáu, tôi còn ngồi ở trường quay của Đài truyền hình Việt nam để tham gia tọa đàm với các trường đại học Nhật bản, sáng thứ bảy còn dự triển lãm giáo dục Canada và Nhật bản tại Hà nội. Vậy mà hôm nay thứ hai, chúng tôi đã lại ngồi cùng nhau ở Tokyo để bàn luận cho cuộc hội thảo chiều nay ở đây.

Mở đầu cuộc hội thảo, ông Takada – tổng thư ký JAFSA đã nêu những khó khăn mà các trường đại học Nhật bản đang phải đối đầu, đặc biệt trong việc tuyển sinh sinh viên đến từ các nước Châu Á. Họ gặp phải khó khăn trong việc tìm các trường đối tác để liên kết đào tạo và cách tổ chức xây dựng các chương trình học bổng nhằm thu hút các học sinh giỏi đến Nhật và đạt được mục tiêu thu hút 300.000 sinh viên quốc tế mà Chính phủ đề ra.

Ngay sau đó, ông Samuel Sheperd, nguyên Giám đốc Chương trình Full Bright Nhật bản và chủ tịch Hội hữu nghị Mỹ- Nhật đã có một bài giới thiệu về kinh nghiệm hợp tác của các trường đại học, cao đẳng của Mỹ trong việc liên kết liên doanh đào tạo và làm việc với các nhà tuyển sinh quốc tế để đưa học sinh, sinh viên quốc tế đến Mỹ học tập.. Đây là một việc làm rất mới mẻ đối với các trường của Nhật bản, mặc dù ở Mỹ và các nước như Úc, Anh, Canada, New Zealand… thì họ đã làm từ lâu rồi.

Tiếp theo ông Kenshi Ito, quản lý của trường Asia Pacific University (APU) đã lên nói về kinh nghiệm tuyển sinh của trường. Đây là trường thành công nhất tại Nhật bản trong việc thu hút sinh viên quốc tế. Với một chương trình giảng dạy đa dạng, học bằng tiếng Anh là chủ yếu, chương trình học bổng phong phú trường đã thu hút được 3288 học sinh Nhật bản và 2692 sinh viên quốc tế đến từ 81 nước khác nhau , trong đó, học sinh Việt nam đứng thứ 3 với 219 người trong năm học này. Trường APU là trường rất năng động tại Việt nam, trong các hoạt động truyền thông liên quan đến du học sinh, trường đều tham gia tài trợ hoặc tham gia tích cực như : cuộc gặp gỡ giao lưu các du học sinh về quê ăn tết tại Văn Miếu Quốc tử giám, Chương trình Tư vấn tuyển sinh của VTV2…

Tiếp theo là phần trình bày của đại diện cuả JAOS. Ông Yamada Masaru, nguyên chủ tịch của JAOS đã giới thiệu kinh nghiệm làm việc với các đơn vị tuyển sinh trong và ngoài nước, về tổ chức toàn cầu của các nhà tuyển sinh, xu hướng giáo dục trên thế giói cũng như chiến lược tuyển sinh toàn cầu … Phần trình bày của ông khiến đại diện cảu các trường rất quan tâm và thảo luận sôi nổi bởi những câu hỏi liên quan trực tiếp đến các chiến dịch marketing của các trường.

Cuối cùng là phần trình bày của tôi – đại diện cho VIECA và FELCA: làm sao để thu hút được SV quốc tế , đặc biệt từ VN đến học tập tại Nhật bản?

Tôi đã có dịp đi cùng Hiệp Hội các trường ĐH ngòai Công lập VN và VTV2 thăm quan một số trường ĐH hàng đầu của Nhật bản và kêt hợp cùng G13 các trường ĐH của Nhật bản tổ chức một diễn đàn giáo dục Việt Nhật vào năm ngoái với sự tham gia của phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao Phạm Gia khiêm. Chuyến đi đó và buổi hội thảo đã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về nền giáo dục vốn bị coi là tương đối khép kín đối với SV quốc tế tại Nhật.

Hầu hết các trường của Nhật đều có một bề dày lịch sử trên 100 năm, với cơ sổ vật chất tốt và mỗi trường đều có nhiều campus ( địa điểm) khác nhau trải qua quá trình phát triển cùng thành phố và nơi trú ngụ của người dân. Bởi các trường ĐH ngoài công lập ở đây đèu hoạt động dưới sự quản lý của một quỹ phi lợi nhuận, nếu có lợi nhuận thì lại được xử dụng vào việc tái đầu tư trở lại cho giáo dục bằng việc mở rộng các campus mới hoặc mua sắm trang thiết bị mới… Các trường tư ở đây như Meiji, Sophia, Keio hay APU … cũng giống như Harvard, Stanford, hoặc Princeton tại Mỹ đều hoạt động dựa trên cơ chế như vậy. Không có cổ phần, cổ dông, hay cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Họ nhận được rất nhiều đóng góp từ xã hội, từ các cá nhân và không hề phụ thuộc gì vào nguồn hỗ trợ tài chính của Nhà nước, cũng như nghành nghề đào tạo. Đầu vào, đầu ra đều do các trường tự chủ.

Trong năm 2010, đã có 3597 SV Vn sang du học tại Nhật bản, so với năm 2009, con số này đã có mức tăng trưởng tốt với 12%. Tuy nhiên, sau thảm học kép, số lượng SV VN đã giảm hẳn chỉ còn 397 người mà chủ yếu là vào trường APU, nơi không bị ảnh hưởng của động đất cũng như sóng thần…

Làm cách nào để thu hút được thêm SV quốc tế, trong đó có SV VN đến Nhật học tập?

Năm nay không chỉ các trường của Nhật gặp khó khăn mà các trường ĐH tại nhiều nước cũng gặp phải những khó khăn vô cùng đa dạng trong việc tuyển sinh. Tại Anh với những quy định mới về việc ngừng trợ giúp SV trong nước được hưởng mức học phí ưu đãi ( thấp hơn mức giá của SV Quốc tê gần 3 lần), rất nhiều SV của Anh đã tính nước qua bên kia bờ eo biển Anh để sang học tại các nước Châu Âu khác. Bởi ở tại hầu hêt các nước EU, giáo dục vẫn được coi như một quyền mà người dân được hưởng miễn phí, nên giá tiền học phí tại các trường công vẫn hầu như không đáng kể, ví dụ như Pháp, Đức, Thuỵ sỹ, Bỉ, Tây ban Nha, Italia… Trong khi số học sinh nội địa giảm đi, thì mức trợ giúp của Chính phủ đối với các trường tại Anh cũng bị cắt giảm theo. Năm vừa rồi, tôi có dịp đựoc thăm một số trường vừa khánh thành xây mới các campus với trị giá: cái thì 4 triệu bảng, cái thì 12 triệu bảng … Nay, những đầu tư công như vậy chắc sẽ phải chờ vài năm nữa mới nhắc đến… Ít nhất sau cơn bão nợ công đang đổ xuống toàn bộ các nước Châu Âu.

Để có thể thu hút những HS giỏi vào Anh học theo diện học bổng của các Chính phủ, các trường đã đua nhau hạ mức tiền học, hoặc dùng những thuật ngữ hấp dẫn hơn như “ học bổng”, “ hỗ trợ tài chính” …

Còn hàng loạt nước khác nữa, trong đó có Nhật bản, Úc, Canada, Ireland … thì lại bị rơi vào tình cảnh khó cạnh tranh khi đồng tiền của họ bị đẩy lên quá cao, khiến mức tiền học, cũng như chi phí du học trở nên mất tính cạnh tranh. Chưa kể chính sách visa cũng gây khó khăn cho các SV quốc tế đến học tập, chẳng hạn Anh. Điều này đã dẫn đến tình trạng, khi tôi sang Anh vào dịp tháng 9, trung bình mỗi tuần đều có ít nhất một trường ở đây bị phá sản do không đủ số HS đăng ký học. HS quốc tế trót đăng ký vào các trường bị phá sản này lại chẳng nhận được bất kỳ sự trợ giúp nào từ Chính quyền như tại Úc hoặc Singapore – nơi tất cả tiền học của SV quốc tế đều được chuyển vào một quỹ do Chính phủ giữ cho đến khi HS vào học. Nếu có trường nào bị phá sản, thì HS đã đóng tiền sẽ được hoàn trả học phí đã đóng từ Quỹ này( Case Trust Fund). Đây là một phương thức bảo vệ quyền lợi của SV quốc tế từ phía Chính phủ các nước nói trên rất hữu hiệu.

Tại Đài loan, với hơn 160 trường đại học so với số dân nhỏ bé khoảng 23 triệu của mình, các trường ĐH nơi đây đã phải vật lôn với sự tồn tại, về việc làm sao để có HS cho các trường. Họ đã kết hợp với Chính phủ đưa ra các chương trình học bổng và trợ giúp các SV quốc tế đến Đài loan học tập, hầu hết SV quốc tế đến đây học đều nhận được hỗ trợ về tài chính từ tiền học, đến tiền ăn ở, tiền tiêu vặt…

Còn tại VN thì sao? Năm nay cơ chế kiểm soát và hạn chế đầu vào bằng hình thức tổ chức kỳ thi vào ĐH 3 chung đã bắt đầu bộc lộ những vấn đề gay gắt trong XH và với các trường mới thành lập. Với cơ chế này, HS sẽ chỉ chọn những trường có tên tuổi, hoặc đã hoạt động được nhiều năm. Chưa kể, việc một tỉnh thành do những mục đích tuyển chọn nhân viên theo cách nghĩ riêng của mình: nhằm ngăn chặn những “con ông cháu cha” được đào tạo tại các cơ sở đào tạo chất lượng không cao, nhưng lại chiếm những vị trí trọng yếu trong bộ máy lãnh đạo của tỉnh, khiến quá trình đổi mới gặp phải những sức cản lớn…

Kỳ thi vào ĐH hiện giờ chỉ còn tồn tại ở rất ít nước trên thế giới như Trung Quốc, Singapore.. Hầu hết các nước đều đã xử dụng phươngthức xét tuyển vào ĐH dựa vào kết học tập của các năm Phổ thông – một quá trình, chứ không chỉ dựa vào kết quả của một kỳ thi có phần may rủi.

Tôi đã từng ở trong Hội đồng xét tuyển nhiều chương trình học bổng cho các tổ chức quốc tế. Có kết hợp với cả Bộ GDĐT Vn để xét tuyển dựa trên kết quả đỗ đầu tại kỳ thi vào các trường ĐH ở VN. Kết quả nhiều khi rất bi hài. Có những HS, đỗ đầu trong kỳ thi vào ĐH, trong khi học bạ phổ thông có những môn bị liệt chỉ có 2 hoặc 3 phẩy. Điều này khiến các trường ở nước ngoài phản đối dữ dội. Họ nói, để nhận vào học còn không được, nói gì đến chuyện cấp HB cho những HS này? Và họ quyết định lọai các HS này ra khỏi danh sách.

Để giúp cho hệ thống giáo dục ĐH VN có thời gian tiếp cận với thế giới và phát triển lành mạnh, không quá đột biến, các cơ chế tuyển sinh và kiểm tra chặt chẽ đầu vào, kết hợp với chất lượng đầu ra phải được nghiên cứu và áp dụng một cách phù hợp với hoàn hiện tại của một loạt các trường ngoài công lập mới đượcthành lập. Những trường này đều mới được ra đời trong thời gian khoảng 10 năm trở lại đây theo chủ trương Xã hội hoá Giáo dục của Đảng và Nhà nước. Đầu tư cho giáo dục đã là một hành động đáng khuyến khích vì rất khó khăn là lâu dài. Chớ làm nản long các thầy cô – những người đã tâm huyết với sự nghiệp “ trồng người”. Nếu không việc đầu tư vào giáo dục sẽ chỉ còn lại những người mượn danh giáo dục để giữ đất, đầu tư bất động sản mà thôi.

Quay trở lại nước Nhật – với khó khăn về kinh tế như năm nay, để đạt được con số 300.000 SV quốc tế đến học tập tại Nhật bản, có lẽ các trường của Nhật phải năng động hơn, phải xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính mạnh mẽ hơn , phải cởi mở hơn trong việc xử dụng tiếng Anh để giảng dạy. Phải nghĩ ra nhiều phươngthức hơn để giói thiệu về nền văn hoá, con người Nhật bản, lối sống Nhật bản thông qua phim ảnh, ca nhạc, hoạc các lễ hội: như lẽ hội hoa anh đào đã tổ chức rất thành công tại VN.

Ngoài ra, việc xây dựng một chương trình đào tạo bài bản cho đội ngũ giáo viên dạy tiếng Nhật cũng là cách để tạo nguồn SV quốc tế đến Nhật bản.

Sau phần trình bày của tôi, rất nhiều trường ĐH ở Nhật đã tới gặp và bày tỏ nguyện vọng được cấp học bổng cho HS, cũng giáo viên VN sang trường của họ học tập. Ông Ito ở trường APU cứ cảm ơn vì đã nhắc nhiều lần đến trường ông như một ví dụ cho sự năng động của một trường ĐH tại Nhật bản đối với SV quốc tế và mong muốn mời tôi tới thăm trường cùng đoàn báo chí.

Tôi hẹn sẽ sang thăm trường vào mùa hoa anh đào nở vào đầu tháng 4 sang năm. Cô Juli ở trường Keio thì sãn lòng tài trợ cho giáo viên VN sang học khoá đào tạo giáo viên tiếng Nhật. Cô Abe Keika ở trường ĐH Tokyo thì khoe: hai tuần nữa tôi sẽ sang VN. Tôi hiện làm thư ký cho chương trình thu hút 300.000 SV quốc tế vào Nhật, chúng tôi sẽ hẹn gặp và bàn với cô cách làm tại VN nhé …

Sau buổi hội thảo, ban tổ chức mời chúng tôi đi ăn món mì lạnh shoba. Những cuộn mì màu xanh nhạt được luộc chin kỹ rồi cuộn trên những chiếc hộp gỗ có lót một tấm phên bằng tre. Nước dùng là nước đậu tương pha loãng, trộn với wasabi cay tạo thành một vị hấp dẫn khó quên. Đây là món ăn duy nhất mà người ăn được phép húp và gây ra những tiếng ồn ào vui tai. Ăn xong, món nước luộc mì được đưa ra. Ông Samuel ngồi cạnh tôi giải thích: vì họ sợ rằng khi luộc, bao nhiêu chất của mì đã ra nước cho nên họ phải uống nước này cho khỏi phí. Thật là vui. Ăn xong, theo phong tục ở nơi đây, tất cả mọi người cùng đồngthanh hô lên: Hù … và vỗ tay để kết thúc một buổi hội thảo thắng lợi và một bữa ăn đơn giản mà hấp dẫn.

Tôi ngỏ ý muốn mời ông Yamada và ông Samuel làm cố vấn cho các trường ĐH tại VN, hai ông đều đồng ý. Thế nhưng, vì ở VN chưa có Hiệp hội các trường ĐH nói chung mà mới chỉ có Hiệp Hội các trường ĐH ngoài công lập thôi, hai ông gợi ý tại VN nên nhanh chóng thành lập một Hiệp hội để có tiếng nói chung với các Hiệp hội ĐH quốc tế. Điều này sẽ giúp các trường ĐH VN hoà nhập vào các hoạt động quốc tế dễ dàng hơn.

Mỗi bước đi ra khỏi hình chữ S, đều mở ra một chân trời tri thức và bạn bè mới. Mấy ngày ở Nhật bản đã để lại trong tôi những tình bạn ấm áp, những hợp tác quan trọng cho hai nền giáo dục tưởng như rất khác biệt mà lại rất gần nhau này.

Ba tuần nữa, mới đến mùa lá vàng ở Tokyo, nắng vẫn ấm, cây cối vẫn xanh tươi, cuộc sống vẫn hối hả trên hòn đảo cực đông của Châu Á.
Tokyo – Hà nội, 2/11/2011

Liên Hương

Phó chủ tịch Liên Hiệp tư vấn du học VN -VIECA

Tổng thư ký Liên đoàn các Hiệp hội Giáo dục và Ngôn ngữ thế giới – FELCA

Đọc thêm

Làm việc tới chết: Đến bao giờ người Nhật mới thức tỉnh?

Làm việc quá sức ở Nhật Bản vẫn là vấn đề đáng báo động, khi …

Leave a Reply